|
z historii |
Z historii
Z historii szkolnictwa w Trzyńcu.
Z historii szkoły przy ulicy Dworcowej.
Szkolnictwo w Trzyńcu jest wiernym odbiciem rozwoju historycznego gminy, zmian politycznych i gospodarczych oraz stosunków narodowościowych. W naszym wypadku mamy na myśli polską szkołę w Starym Trzyńcu (Trzyniec I, Dworcowa 10). Szkoła ta jest kontynuatorem najstarszego szkolnictwa trzynieckiego. Mimo zmian panstwowości, ustrojów społecznych, znaczenia rangi gminy Trzyńca, szkoła bez przerwy służy społeczeństwu miejscowemu jako placówka szerząca oświatę wśród młodzieży szkolnej. Nie zgniotły jej burze dziejowe i trwa do czasów obecnych, wierna pierwotnym założeniom.
W Trzyńcu do połowy XIX wieku nie istniała szkoła. Dzieci stąd musiały uczęszczać do szkoły w Końskiej lub Lesznej Górnej. Dopiero w roku 1851 dzięki staraniom ówczesnego zarzadcy Huty Ttrzynieckiej, Jana Holečka, została tu założona szkoła. Pierwotnie przeznaczona była głównie dla dzieci hutników trzynieckich. Była to jednoklasówka o charakterze szkoły prywatnej. Jej uroczyste otwarcie odbyło się w obecności miejscowych i arcyksiążęcych przedstawicieli i było wielkim wydarzeniem w Trzyńcu. Mieściła się w budynku zakładowym nr 39. Podlegała powiatowemu nadzorowi szkolnemu, który w tym czasie wykonywali księża katoliccy. Pierwszym nauczycielem trzynieckim był Józef Monczka. Na podstawie ustawy z 1868 roku nadzór nad szkołą trzyniecką zaczęła wykonywać osoba urzędowa.
W związku z szybkim rozwojem huty od lat siedemdziesiątych dochodzi do wzrostu ludności w Trzyńcu i wkrótce jednoklasówka nie wystarczała. Dzięki usilnym staraniom ówczesnego dyrektora Huty Trzynieckiej i równocześnie długoletniego przełożonego gminy, inż.Fr.Oblutowicza, szkoła z dniem 1.10.1874 została rozszerzona na dwuklasówkę. Przyszedł drugi nauczyciel, obaj byli na etacie huty. Wkrótce i dwuklasówka okazała się niewystarczająca. W 1878 roku poszerzono ją więc na trzyklasówkę, ale rozwój szkoły nie zatrzymał się. Znowu zasługą inż.Oblutowicza na koszt huty wybudowano nowy budynek, w którym umieszczono czteroklasową, już publiczną Szkołę Ludową w Trzyńcu. Uroczystość rozpoczęcia nauczania w nowej szkole odbyła się 28.10.1880 roku i miała podniosły charakter.
W 1887 roku Krajowa Śląska Rada Szkolna w Opawie zezwoliła na rozszerzenie szkoły na pięcioklasówkę. Nowe pomieszczenia dla klas uzyskano w wyniku adaptacji mieszkan nauczycielskich, a dla nauczycieli Komora Cieszyńska wybudowała osobny dom (obecny Urząd Parafialny Ewangelickiego Zboru w Trzyńcu)
.
W połowie lat dziewięćdziesiątych Szkołę Ludową w Trzyńcu poszerzono na sześcioklasówkę. W tym czasie (rok 1896) w szkole uczyło 9 nauczycieli: kierownik Jan Korner, Jan Drózd, Karol Tyrna, Jan Pasch, Józef Kubiesz, Jan Kaizar, Jan Roman, Wilhelm Parzyk i Irena Grossmann. Do szkoły uczęszczało 646 uczniów, w tym 321 dziewczyn i 325chłopców.
Do pierwotnego budynku szkolnego dobudowano i zatwierdzono do używania dalsze cztery lokale klasowe. Obiekt ten do czasów obecnych służy swojemu celowi.
W roku szkolnym 1899/1900 dzieci podzielono według płci a zarazem przystąpiono do budowy oddzielnej szkoły dla dziewcząt, której uroczyste otwarcie miało miejsce 8.10.1901 r. Gwiazdka Cieszyńska /nr 42 z 19 X 1901 r./ w ten sposób opisuje tę uroczystość: "Poświęcenie nowej szkoły dla dziewcząt wybudowanej, odbyło się 8. t.m. w sposób przez kościół przepisany, prosty, ale dostojny. /.../ Po ukończeniu ceremonii kościelnych wstąpili zgromadzeni do szkoły, gdzie burmistrz miejscowy odebrał od p. zastępcy arcyks. Komory klucze od szkoły i złożył dzięki przynależne imieniem gminy. Przemawiali dalej p. kierownik nowej szkoły i p.inspektor oświatowy. Imieniem dziatwy podziękowała dziewczyna 6. klasy wierszem. /.../ W nowej szkole pomieszczono 6 klas dla dziewczyn, w starej zaś 6 klas dla chłopców, a w opróżnionych klasach urządzi się sala gimnastyczna i szkółka dla dzieci w wieku przedszkolnym. Koszta nowej szkoły, która według orędzia znawców zupełnie odpowiada nowoczesnym wymaganiom higieny i nauki, mają wynosić 25.000 zł., z których największa część przypada na Komorę Arcyksiążęcą."
Od początku dwudziestego wieku Szkoła Ludowa w Trzyńcu dysponuje dwoma budynkami. Dalszy wzrost liczby dzieci w szkole spowodował, że praktycznie aż do końca I wojny światowej ze wzgledu na brak lokali klasowych uczono w obu obiektach na dwie zmiany, przed południem i po południu.
Od założenia szkoły językiem wykładowym w niższych klasach był język polski, natomiast w klasach wyższych język niemiecki, pomimo tego iż był dla ogromnej większości dzieci językiem niezrozumiałym. Była to więc szkoła tzw. utrakwistyczna. W roku 1920 Trzyniec znalazł się w Czechosłowacji, w szkole zaprowadzono wyłącznie polski język wykładowy.
Od początku lat dwudziestych dochodzi do systematycznego ubytku dzieci w Polskiej Szkole Ludowej. Część uczęszcza do Szkoły Niemieckiej, a część do Szkoły Czeskiej. Napływ dzieci do najniższych klas jest coraz mniejszy. Liczba uczniów spadła z 943 w 1920 roku do 385 w 1928 r. i zaledwie 166 w roku 1938. Ubytek był spowodowany przede wszystkim tendencjami czechizacyjnymi. Z powodu ubytku dzieci klasy paralelene okazały się niepotrzebne. W obu budynkach pozostało po 6 klas. W latach dwudziestych w tylnym budynku Polskiej Szkoły umieszczono Czeską Szkołę Ludową. Nowoczesny sposób bycia wymagał od obywateli gruntowniejszego wykształcenia. Rolę tę spełniały wówczas Szkoły Wydziałowe.
PolskaSzkoła Wydziałowa w Trzyńcu powstała w roku 1931, lecz usiłowania miejscowych Polaków o jej założenie datują się już od roku 1924. Rozporządzeniem Krajowej Rady Szkolnej w Brnie z 14.4.1931 r. zezwolono na założenie w Trzyńcu publicznej trzyklasowej Okręgowej Szkoły Wydziałowej z Polskim Językiem Wykładowym dla gmin: Trzyńca, Końskiej, Lesznej Dolnej, Kojkowic i Łyżbic. Szkołę umieszczono w tylnym budynku, z którego wyprowadziła się do nowych obiektów Czeska Szkoła Ludowa.
Uroczystość rozpoczęcia roku szkolnego 1931/1932 zbiegła się z dalszymi uroczystościami trzynieckimi z okazji podniesienia Trzyńca do rangi miasta oraz otwarcia nowych obiektów szkolnych im. T.G.Masaryka dla Czeskiej i Niemieckiej Szkoły Ludowej.
Pierwsze grono nauczycielskie składało się z 9 wychowawców na czele z p. dyrektorem Adamem Kubalą. W pierwszym roku uczęszczało do szkoły w dwu rocznikach i 4 klasach 155 uczniów. W roku 1938 posiadała szkoła w czterech rocznikach i 8 klasach 302 uczniów.
W okresie rządów polskich 1938-39 w dziedzinie szkolnictwa zaszły poważne zmiany. Wszystkie szkoły czeskie i Szkołę Niemiecką w Trzyńcu zlikwidowano, oficjalnie z powodu braku dzieci, pozostały tylko Szkoły Polskie. Szkołę Wydziałową podzielono na dwie: dla chłopców i dziewcząt. Korzystano z obiektów byłych Szkół Czeskich i Szkoły Niemieckiej.
Zaraz na początku okupacji hitlerowcy zamknęli Szkoły Polskie i zaprowadzili Szkoły Niemieckie. Rozpoczęła się bezwzględna germanizacja nie tylko ludności dorosłej, ale nawet dzieci w wieku szkolnym.
Po wyzwoleniu powróciły stosunki sprzed roku 1938. Pierwsze powojenne lata szkolnictwa polskiego w Trzyńcu należą do bardzo trudnych. Dotkliwie odczuwano brak nauczycieli wymordowanych przez okupanta, kłopoty były z pomieszczeniami, podręcznikami i wewnętrznym wyposażeniem szkół. Dzięki niezmiernej ofiarności rodziców i wychowawców trudności te udało się stopniowo usuwać tak, że szkoła mogła znów spełniać swe zaszczytne zadanie. W roku 1949 po usilnych staraniach odzyskano z powrotem budynek szkolny przy drodze, w którym podczas okupacji znajdował się Urząd Gminny a po wojnie Miejska Rada Narodowa.
Od roku 1949 umieszczenie pierwszej Szkoły Ludowej w Trzyńcu nie zmieniało się. Pomimo powstawania na terenie rozrastającego się Trzyńca szeregu nowych obiektów dla szkół czeskich i Szkoły Polskiej, dwa budynki Polskiej Szkoły Podstawowej w Trzyńcu I zmieniały tylko nieznacznie swój zewnętrzny wygląd przy przeprowadzanych remontach kapitalnych. Zmieniała się natomiast organizacja szkół, metody nauczania, wyposażenie w pomoce naukowe, a w wypadku omawianej szkoły od połowy lat pięćdziesiątych stan uczniów, wykazujący chroniczny spadek.
Uroczystość przejęcia przez Polską Szkołę Średnią (tak nazywała się w tym czasie szkoła wydziałowa) odrestaurowanego budynku szkolnego od MRN odbyła się dnia 9.10.1949 r. przy wielkim udziale miejscowej ludności polskiej.
W ten sposób dawne budynki Szkół Polskich oddano znowu do użytku Szkołom Polskim. Pierwszy, większy budynek (przy drodze) objęła w całości Szkoła Średnia, drugi, w głębi, przeznaczono w całości dla Szkoły Ludowej. W ten sposób rozwiązano problem umieszczenia Polskich Szkół w starym Trzyńcu.
Polskie Szkoły trzynieckie przechodziły po wojnie w myśl ogólnokrajowych ustaw szereg reorganizacji.Na początku roku szkolnego 1949-1950 przemianowano trzyniecką Polską Szkołę Wydziałową na Polską Szkołę Średnią. Na podstawie nowej ustawy szkolnej nr 31 z dnia 24 IV 1953 r. powstaje przez połączenie dotychczasowej Polskiej Szkoły Ludowej i Polskiej Szkoły Średniej jedna wspólna szkoła - Polska Ośmioletnia Szkoła Średnia w Trzyńcu. Szkołę umieszczono w dotychczasowych budynkach szkoły ludowej i średniej.
Na przełomie lat 50.. i 60. dochodzi do nowej reorganizacji szkolnictwa w Czechosłowacji. Dotychczasowe Ośmioletnie Szkoły Średnie zamieniono na Dziewięcioletnie Szkoły Podstawowe. Również trzyniecka POSŚ, począwszy od roku 1960-1961, przekształciła się w Polską Dziewięcioletnią Szkołę Podstawową (PDSP).
Następna reorganizacja szkoły przejawiła się tylko w zmianie jej nazwy. Od roku szkolnego 1980-1981 Dziewięcioletnie Szkoły Podstawowe nazywają się Szkołami Podstawowymi. Przy czym numeracja szkół w jednej miejscowości odpadła, a szkołę określa się na podstawie jej adresu. Tak więc od tego roku omawiana szkoła nazywa się oficjalnie Szkoła Podstawowa z polskim językiem nauczania, Trzyniec, Dworcowa 10.
Szkoła ta przetrwała wszystkie przeciwieństwa losu i w ciągu okresu swego istnienia od 1851 roku zawsze godnie spełniała swoje zadanie, wychowując i przygotowując do przyszłego samodzielnego życia trzyniecką młodzież polską oraz promieniując jako placówka oświatowa na całą okolicę.
Do poważnych zmian w szkolnictwie czeskim, a tym samym i w szkolnictwie narodowościowym, doszło dnia 1 stycznia 2003 roku. Wtedy to wszystkie szkoły przeszły do tzw. podmiotu prawnego. Tak więc od tego dnia nasza szkoła przyjęła nazwę Szkoła Podstawowa z Polskim Językiem Nauczania Trzyniec, Dworcowa 10, powiat Frydek-Mistek. W czeskiej wersji: Základní škola s polským jazykem vyučovacím Třinec, Nádražní 10, okres Frýdek-Místek. Do placówki tej przyłączono szkołę w Oldrzychowicach, przedszkola w Lesznej Dolnej, Oldrzychowicach, filię oldrzychowickiego przedszkola w Nieborach, stołówki szkolne w Trzyńcu i Oldrzychowicach. Placówki okoliczne straciły funkcje dyrektorów, na ich czele stoją dotychczasowe osoby w funkcji tzw. nauczycieli kierujących. Dyrekcja całego podmiotu znajduje się w Trzyńcu. Szkoła przeszła na tzw. ,, własny garnuszek,, , to znaczy, że otrzymuje budżet z miasta i z województwa na swoje konto bankowe i z nim gospodaruje. Z dniem 1.1.2003 roku przestały też istnieć Powiatowe Urzędy Szkolne. W szkole została zaprowadzona nowa funkcja – księgowa. W historii szkoły warto odnotować także datę 1.9.2003 roku, kiedy to po raz pierwszy rok szkolny rozpoczęto od strajku – była to ogólnopaństwowa akcja Związków Zawodowych o podwyższenie zarobków. Dalszą ważną datą jest dzień 27.9.2005 roku, od kiedy to uchwałą radnych miasta szkoła przyjęła nazwę Szkoła Podstawowa i Przedszkole z Polskim Językiem Nauczania, Trzyniec, Dworcowa 10, w wersji czeskiej Základní škola a mateřská škola s polským jazykem vyučovacím, Třinec, Nádražní 10, příspěvková organizace. Dalsze zmiany, teraz w sferze pedagogicznej, zaprowadzono 1 września 2007 roku, kiedy to po dwuletnim okresie przygotowawczym zaprowadzono tzw. Szkolny Program Edukacyjny. Program ten nosi nazwę ,, Chodź, pokażę ci świat,, a zaczęto według niego pracować w klasach pierwszej i szóstej. Stopniowo w następnych latach wprowadzany jest do kolejnych klas. Tym samym przestały obowiązywać ogólnopaństwowe , jednakowe dla wszystkich szkół programy edukacyjne. Szkoły otrzymały możliwość wprowadzenia swoich specyficznych dla siebie programów nauczania i wychowania. Tak samo jest i w naszej szkole.
